ER WAS EENS..... 

  1. Waarom hebben we tegenwoordig zoveel stress?
  2. Waarom zijn we dikker dan ooit?
  3. Waarom gaan mensen vreemd?
  4. Waarom nemen we soms onbegrijpelijke beslissingen?
  5. Waarom praten we die achteraf ook nog goed?
  6. Waarom zijn we liever lui dan moe?
  7. Waarom zijn we vaak zo gemakzuchtig?

Vandaag heb ik het uitgebreider over een zeer belangrijk stukje in je hersenen genaamd het reptielbrein. 

Iedereen heeft het, jij ook, dus het is geen sprookje.

Om duidelijk te maken wat het is en welke invloed het op je heeft, eerst even iets over tijd.

En over tijd gesproken, vandaag doe je er iets langer over om dit deel van de cursus te lezen. Maar wat is lang...

Tijd is nogal relatief

We hebben het in deze cursus over veranderen. Dat heeft soms tijd nodig. En tijd, wat is dat? 
  • Je bent 11 dagen geleden begonnen met deze cursus. Ik hoop dat je al een klein beetje anders kijkt naar zitten als gewoonte. Het zou zelfs mooi zijn als je al een aantal keren bewust geoefend hebt, bijvoorbeeld om uit je stoel te komen na 20 minuten. Nieuwe gewoontes oefenen.
  • 11 dagen is bijna 1/9e deel van de cursus. Je bent zogezegd nog maar net begonnen. Maar 11 dagen kan ook lang zijn, als je ziek bent bijvoorbeeld.
  • Aan de andere kant, soms vliegen de jaren voorbij. Denk maar aan je leeftijd. Aan alweer een Oud-en-Nieuw. Aan (jouw) kinderen die ouder worden. Aan het aantal jaren dat je aan het werk bent. Hoewel de tijd snel kan gaan, is het soms bijna absurd wat er allemaal veranderd is in een afgelopen periode.
  • Nog iets meer afstand nemen en we kijken naar een mensenleven. En wat er allemaal verandert tijdens een mensenleven. Ik kan me herinneren dat we thuis een tv kregen! Dat was wat, zwart-wit uiteraard, maar toch! En onze eerste auto. Mijn vader was toen 33 jaar.
  • Een jaar voor de geboorte van ons eerste kind maakten we kennis met de personal computer. Voor mijn leeftijdgenoten: met floppy’s, weet je nog? Ik heb ooit nog een cassetterecorder gekocht. En keek mijn ogen uit toen ik voor het eerst iemand met een draagbare telefoon zag lopen.
  • De 2e wereldoorlog lijkt erg lang geleden, maar iemand die je kent van 80 jaar of ouder heeft dat meegemaakt.
  • Nog maar 200 jaar geleden bestond er geen elektriciteit.

kijk maar:

11 dagen geleden begonnen met de cursus

Cursus duurt 105 dagen

Hoe lang ben je al aan het werk?

Wat is er allemaal veranderd in 10 jaar tijd?

Wat zijn 105 dagen op een mensenleven?

Als we echt grote sprongen gaan maken, besef dan dat de Romeinen (2000 jaar geleden) echt niet de eerste ‘Beschaving’ waren. Er wordt gesproken over 5000 a 6000 jaar geleden dat er ook hoog ontwikkelde volkeren leefden op aarde. 

Wij, de huidige mens, Homo Sapiëns, leven hier ongeveer 150.000 jaar. Daarvoor leefden er ook al ‘mens-achtigen’. Misschien al wel 4 miljoen jaar geleden! 

En toch is dat weer een fractie vergeleken met het ontstaan van de aarde: dat wordt geschat op 4,6 miljard jaar geleden. 


Dus als je nu, pakweg 40 bent, dan:

  • Ben je geboren in de Disco-periode
  • 400 jaar (10 keer jouw leeftijd) terug en je zit in de Middeleeuwen
  • 4000 jaar geleden was Nederland een gebied waar mensen alleen maar doorheen trokken. Sporadisch gingen ze zich vestigen, maar dan vooral langs de kust
  • 40.000 jaar geleden zagen jouw voorouders er al ongeveer hetzelfde uit als jij
  • 400.000 jaar geleden gingen jouw voorouders voor het eerst gebruik maken van gereedschappen
  • 4.000.000 (4 miljoen) jaar geleden leefden de eerste mens-achtigen (“Lucy”) die meer kenmerken van mensen hadden dan van apen
  • 4.600.000.000 (4,6 miljard, 4600 miljoen) jaar geleden ontstond de aarde (waarschijnlijk)

Omdat je op deze manier inzicht krijgt in je brein in relatie met tijd. Het grote verschil tussen alle soorten mensen die hier voor ons hebben geleefd, zit ‘m in de herseninhoud en in de grootte van de schedels. 

Gedurende onze evolutie, de ontwikkeling van de soort, is er steeds weer een stukje hersenen bij gekomen. 

Er zijn weliswaar stukken bijgekomen, maar er is niets verdwenen. 

Al die 4 miljoen jaar heeft ons brein een stukje dat er o.a. voor zorgt dat je lichaamsfuncties het blijven doen als je slaapt, dus als je niet bewust bent dat je leeft. 

Dat oerbrein zorgt er bijvoorbeeld ook voor dat je in een fractie van een seconde klaar bent voor een “vecht-of vlucht” situatie.

Dit oudste stukje noemen we Reptielbrein of Reptielenbrein. Deze primitiefste laag in je hersenen is nodig om te overleven. Hier wordt alles geregeld (zonder dat je daar bij nadenkt) wat met overlevingsdrang te maken heeft: Vechten, Vluchten, Vrijen (overleven als soort). 


We zijn evolutionair gezien begonnen met dit Reptielbrein, daarna kwam het Zoogdierenbrein. Daarmee ontwikkelden we oa emoties, persoonlijkheid en de mogelijkheid om te herinneren. Dit laatste is belangrijk om te leren, dus ontwikkelen. Wat er in dit hersengebied gebeurt is (ook) vrijwel altijd onbewust. 


Later is daar de Neocortex bijgekomen, waardoor het mogelijk is om meer visuele informatie te gebruiken en waar ons denken is ontwikkeld. De Prefrontale kwab maakt spraak mogelijk, fijne lichaamsbeheersing, maar ook bijvoorbeeld het vermogen om te oordelen, seksueel en sociaal gedrag te sturen en is belangrijk voor bewuste keuzeprocessen. 


Dit jonge 'Denkdeel' van je brein wordt door veel mensen weliswaar als belangrijkste gezien, maar wordt regelmatig overruled door de oudere delen van je brein.

Je zou het niet denken, maar je Reptielbrein is de baas. Heeft de oudste rechten (van spreken....) Nog steeds! Het neemt het grootste deel van al je beslissingen, aangevuld door je Zoogdierenbrein. Pas als die beslissingen genomen zijn gaat je Neocortex deze keuzes 'goedpraten'. Achteraf dus!

In feite reageer je vaak nog net zoals je verre, hele verre voorouders

Die schoten in de stress als er gevaar dreigde. 

Die gingen 'hamsteren' als er voeding was. 

Die kozen voor wat bekend was, het onbekende kon immers de dood betekenen. 

Die zorgden voor nageslacht zonder er bij na te denken. 


Allemaal natuurlijk gedrag dat er voor gezorgd heeft dat we als soort hebben overleefd. Al ruim 4 miljoen jaar.

  1. Daarom hebben zoveel mensen tegenwoordig stress, want er dreigt nog steeds wel degelijk gevaar. Modern gevaar: buiten de groep vallen, onvoldoende presteren, niet voldoen aan verwachtingen, te hoge werkdruk, gevaar in het verkeer. We komen hier later nog op terug.
  2. Daarom zijn mensen te dik: we leven niet meer in een tijd van schaarste, waarbij je maar moest afwachten of het eten en drinken wat er dat moment was, er de volgende dag of dagen (of weken) ook nog was. Je lijf was ingericht om reserves op te slaan. Je lijf is dat nog steeds, en handelt daar ook naar: je Reptielbrein! Dus nemen we NU teveel in als het er is. En het is er vaak. Maar tegenwoordig geldt: morgen is het er ook, en nemen we het weer, dus de reserves nemen alleen maar toe. Marketingmensen begrijpen je Reptielbrein en hoe het op bijvoorbeeld schaarste reageert: “Alléén vandaag! 2 voor de prijs van 1. Hamsteren! Koop nu, zolang de voorraad strekt”
  3. Daarom gaan mensen vreemd. De kans, de lust, de drang.....En hebben (vaak) achteraf spijt (het denken).
  4. Daarom nemen we soms onbegrijpelijke beslissingen, waar niemand iets van snapt.
  5. Daarom praten we dit goed door te zeggen dat ons hart boven ons verstand heeft gekozen.
  6. Daarom ook dat we zo vaak voor 'gemak' kiezen, want gemak betekent dat je weinig energie verbruikt. Handig of zelfs noodzakelijk om te overleven.
  7. Daarom zijn we liever lui dan moe.

Helaas daarom doen we vaak niet meer wat onze voorouders wel deden, omdat ze dat moesten doen om te overleven: bewegen, voldoende ontspannen, samenwerken, gezonde voeding nemen, met (levens)belangrijke zaken bezig zijn….. 

Want ons denken zegt dat dat niet meer nodig is. Of....???

  • Het is goed om te begrijpen hoe je reptielbrein werkt. En waarom. In feite is het je ultieme overlevingsmechanisme. 
  • Het is ook goed om te beseffen dat je aangestuurd wordt door een 'kracht' die je niet ziet: je onderbewuste, met name je reptielbrein en zoogdierenbrein. 
  • Het is ook goed om je te realiseren dat veel van jouw gedrag niet jouw schuld is. 


Klinkt gek hè! Ik ga hier niet de psycholoog uithangen maar ik weet dat wij, óók ik, veel dingen doen of juist niet doen omdat we daar ooit voordeel bij hebben gehad. 


Ik geef 1 voorbeeld: Klein kindje valt. Huilen. Mama, papa of opa/oma komt toegesneld, geeft troost en behalve dat wordt 'de pijn' afgeleid door een snoepje/koekje/ijsje. Als deze reactie van anderen vaker herhaald wordt, dan ontstaat het volgende (overlevings)mechanisme: pijn – troost – iets lekkers 

Jaren later: Volwassen mens heeft pijn (lichamelijk, geestelijk, sociaal). Om dit te overleven, kan eten een troost(mechanisme) zijn geworden. 


Het mag duidelijk zijn dat Overleven vele vormen kent. Het gaat vaak veel verder dan alleen fysiek overleven.

Je reptielbrein bepaalt in feite dat je eerder teveel eet dan te weinig. Niet handig in onze huidige samenleving. 

Je reptielbrein bepaalt in feite ook dat je eerder de lift neemt dan de trap. Energie besparen kan er voor zorgen dat je overleeft. 

Maar opnieuw niet handig in onze huidige samenleving. 

Zitten vraagt ook weinig energie. Snap je? 

Allemaal natuurlijk gedrag, maar in onze huidige omgeving kan het voor flink wat problemen of gezondheidsklachten zorgen. 

Wil je dat veranderen, dan moet je daar bewust andere keuzes gaan maken. Anders neemt je reptielbrein het weer over. 

Pas als je dit vaak genoeg herhaald hebt, krijgt je reptielbrein eindelijk de bevestiging dat dit afwijkende gedrag niet levensbedreigend is.

  1. Je onderbewuste werkt je, in eerste instantie, tegen
  2. Je omgeving werkt je (vaak) tegen
  3. Het is noodzakelijk om heel bewust die eerste, maar andere keuze te maken
  4. Het vergt tijd om nieuwe keuzes, nieuw gedrag, tot gewoontegedrag te maken
  5. Je reptielbrein moet echt overtuigd raken dat het nieuwe gedrag niet ‘levensbedreigend’ is 
  • Maar, we hebben nog 11 weken!

Welke keuzes van jouw reptielbrein ga jij vandaag bewust negeren/veranderen? 

Hamsteren? 

Energie besparen?   


Succes!